السيد الطباطبائي
73
مجموعه رسائل ( فارسى )
در زمينه همان حديث و همان فذلكة ، مجلسى مىنويسد : دو فرشته جز بر انسان زنده نازل نمىشوند و جز از كسى كه مىشنود و مىفهمد نمىپرسند . . . . استاد طباطبائى در تعليقه مىنگارد : مراد آن است كه انسان پس از مرگ به كلى معدوم نمىشود و از بين نمىرود ، بلكه براى او يك نوع ديگرى از حيات و زندگى هست غير از حيات حسى كه با مرگ آن را از دست مىدهد . رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : انما تنقلون من دار الى دار ؛ شما از خانهاى به خانهاى ديگر منتقل مىشويد . و اما رواياتى كه دلالت دارند بر اين كه روح در قبر تا كمر داخل مىشود آن نيز ، يك بيان تمثيلى است چنان كه قسمتهاى ديگر همه نوعى تمثيل و تشبيه است . « 1 » حديث چهاردهم از باب نهم از ابواب موت ، روايتى است راجع به بهشت و آتش دنيوى . تعليقه استاد طباطبائى به طور مستقيم بر حديث مزبور در خصوص رود فرات است كه از رودهاى بهشتى شمرده شده و بيان ايشان چنين است : فرات ، رودى است عظيم كه از جمهورى ارمنستان شوروى جارى و از كوههاى تركيه و سپس از سوريه و عراق مىگذرد و با رود دجله يكى مىشود و شطالعرب را تشكيل مىدهند و به درياى عمان ( خليج فارس ) مىريزد . تورات ، عنايتى خاص به رود فرات دارد و در مباركى و قداست آن و اينكه آن از رودهاى بهشت است ، مطالبى دارد و همين شاهد آن است كه اين روايت مورد دستبرد ( يهود ) قرار گرفته و اگر فرضاً ، حديث صحيح و مقبول باشد . مراد از بودن بهشت دنيا در ارمنستان همانند بودن آتش دنيا در برهوت است و بهشت و آتش در قبر كنايه از نوعى وابستگى به آن مىباشد . « 2 »
--> ( 1 ) . همان ، ص 280 . . ( 2 ) . همان ، ص 290 . .